Giriş
Otobüs, tramvay, metro gibi toplu taşıma araçlarından faydalanmak üzere tahsis edilen kartlar, günümüzde pek çok tüketici tarafından kullanılmaktadır. Uygulamada bazı belediye şirketlerinde karta bakiye yüklemesi sırasında tüketicilerden hizmet bedeli kesintisi adı altında komisyon alındığı görülmektedir.
Tüketicilerin çeşitli mal ve hizmet sektörlerinde yaptıkları harcamalardan alınan komisyon ücretleri zaman zaman yargı önüne gelen uyuşmazlık konularından biridir. Örneğin sigara satın alınırken veya araç muayene istasyonlarında kart ile yapılan ödemelerden alınan komisyon ücretlerinin hukuka aykırı olduğu mahkeme kararları ile tespit edilmiştir. Araç muayene ücretinden kart komisyonu alınması konusunda yazılan diğer yazımızı buradan inceleyebilirsiniz.
Peki toplu taşıma araçlarından faydalanmak için kullanılan kartlara kredi kartı üzerinden yapılan bakiye yüklemeleri sırasında tüketicilerden alınan hizmet bedeli kesintisi hukuka uygun mudur?
Olayın Özeti
Bir tüketici, kart yüklemesi yaparken yapılan hizmet bedeli kesintisi nin hukuka aykırı olduğundan bahisle kesintinin iadesi için Tüketici Hakem Heyetine başvurmuştur.
Tüketici Hakem Heyeti, belediye tarafından tüketiciye ait tramvay kartına yapılan online yüklemeler sırasında tahsil edilen hizmet bedelinin iadesine hükmedilmiş, karara karşı belediye tarafından Tüketici Mahkemesinde iptal davası açılmıştır.
Tüketici Mahkemesinden Emsal Hizmet Bedeli Kesintisi Kararı
Belediye Şirketinin İddiaları;
Belediye şirketi, açtığı davada hizmet bedeli kesintisi için “…tahsil edilen bu hizmet bedellerinin belediye şirketinin uhdesinde kalmadığını, ödeme altyapısını işleten …. Elektronik ve Bilisim Sistemleri A.Ş. ile yapılan sözleşme çerçevesinde, bu hizmet bedeli aracı kurum tarafından tahsil edildiğini, dolayısıyla alınan bedelin esasen ödeme sistemini sağlayan şirket tarafından verilen hizmetin karşılığı olduğunun açık olduğu, belediye şirketinin yalnızca toplu taşıma hizmetini sunduğunu, online ödeme altyapısına ilişkin hizmeti …. Elektronik şirketinin sağladığını, tüketicinin hakem heyetine başvuru sırasında sunduğu kredi kartı harcama (tahsilat) belgesi okunduğunda tahsilatın belediye şirketince yapılmadığını, aracı kurumca yapıldığının açıkça görüldüğünü, mobil uygulama aracılığıyla Eskart’a bakiye yüklenmesi, kullanıcıların tercihine sunulan alternatif ödeme yöntemi olduğunu, bu yöntemin kullanımı zorunlu olmayıp, fiziksel satış noktalarından doğrudan nakit ödeme ile bakiye yüklenebildiğini ve herhangi bir işlem bedeli alınmadığını, alınan bu hizmet bedelinin, yalnızca belediye şirketinin kendi inisiyatifiyle belirlenmediğini, …. Büyüksehir Belediyesi Ulasım Koordinasyon Merkezi (UKOME) Genel Kurulu’nun 15/05/2024 tarihli ve 16 sayılı kararı ile, Web – Mobil Uygulama üzerinden yapılan yüklemelerde kademeli hizmet bedeli tarifesi kabul edildiğini, söz konusu karara göre, 100–200 TL yüklemelerde 6,99 TL hizmet bedeli alınacağının açıkça düzenlendiğini, belediye şirketinin uygulamasının bu bağlayıcı UKOME kararına dayandığını…” beyanla Tüketici Hakem Heyeti kararının iptalini talep etmiştir.
Tüketici Mahkemesi Kararı;
Tüketici Mahkemesi, Tüketici Hakem Heyeti tarafından verilen tüketiciden alınan hizmet bedeli kesintisi tutarının iadesine ilişkin kararına ilişkin “…Tüm dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde, davalının tüketicinin hakem heyetine yaptığı başvurunun kabulüne karar verilmesi üzerine davacı tarafça hakem heyeti kararına süresinde itiraz edilerek eldeki davanın açıldığı, tahsil edilen bu hizmet bedelinin …. Elektronik ve Bilişim Sistemleri A.Ş. ile yapılan sözleşme çerçevesinde aracı kurum tarafından tahsil edildiği, aracı kurumun verdiği hizmetin karşılığı olduğu, online ödeme altyapısına ilişkin hizmeti …. Elektronik sağladığı, davalının hakem heyetine başvuru sırasında sunduğu kredi kartı harcama (tahsilat) belgesinde tahsilatın davacı şirketçe yapılmadığının açık olduğunu, mobil uygulama aracılığıyla Eskart’a bakiye yüklenmesi durumunun kullanıcıların tercihine sunulan alternatif ödeme yöntemi olduğu, bu yöntemin kullanımı zorunlu olmadığı anlaşılmakla, usul ve yasaya aykırı hakem heyeti kararının iptaline dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya uygun bulunmuştur…” şeklinde gerekçe ile iptal karar vermiştir.
Hizmet Bedeli Kesintisi Kararına İlişkin Hukuki Değerlendirme
Tüketici Mahkemesi kararında, komisyon bedelini tahsil eden şirketin Belediye şirketi değil, ödeme alt yapısını sağlayan şirketin olduğunu, bu nedenle kesintinin hukuka aykırı olmadığı vurgulanmıştır.
Emsal yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde, tüketicilerin yararlandığı mal ve hizmetlerin ödemesi sırasında alınan hizmet bedeli adı altındaki kesintinin tahsil edilme yönteminin, komisyonun hukuka aykırılığını etkilediği söylenebilir.
Somutlaştırmak gerekirse, tüketicilerin kredi kartı ile yaptığı ödemelerin fiziksel olarak POS cihazı aracılığı ile yapılması halinde 5464 sayılı Kanun md. 17/1 hükmü gereği tüketicilerden alınan komisyon, hizmet bedeli kesintisi vb. ek ödemeler hukuka aykırıdır. Nitekim madde hükmü;
“MADDE 17 – Üye işyerleri, kart hamillerinin yapmış oldukları mal ve hizmet alımlarının bedelini banka kartı ya da kredi kartı ile ödeme taleplerini kabul etmek zorundadır. Bu zorunluluk indirim dönemlerinde de geçerlidir. Üye işyerleri, kart hamilinden kartın kullanılması dolayısıyla komisyon veya benzeri bir isim altında ilave bir ödemede bulunmasını isteyemez. Bu hükme aykırı davranılması halinde, üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlar tarafından üye işyeri sözleşmesi feshedilir ve bir yıl süreyle yeni bir sözleşme yapılamaz.”
şeklindedir.
Ancak, tüketicilerin online ödeme yöntemi ile yaptığı harcamaların alt yapısını sağlayan şirketlerin tüketicilerden aldığı hizmet bedeli vb. ad altındaki ek ödemeler mal veya hizmet satıcı/sağlayıcısı değil; doğrudan ödeme alt yapısını sağlayan şirket tarafından tahsil edildiğinden ve hizmet karşılığı olduğundan hukuka aykırı olduğu söylenemeyecektir.
ESKİŞEHİR AVUKAT CANSU ÖNÇLER UYANIK
