Sigorta Davalarında Arabuluculuk Zorunlu Mu?
Trafik kazasından kaynaklanan tazminat talepli sigorta davalarında KTK md. 97 gereği dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur. Peki sigorta şirketine yazılı başvuru sonrasında anlaşma sağlanamaması halinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekir mi? Bir başka deyişle trafik sigorta davalarında arabuluculuk dava şartı mıdır?
Yargıtay’ın güncel kararlarına göre, trafik kazası sonrasında zarar görenin zorunlu trafik sigortasından kaynaklı zarar taleplerinde sigorta şirketine başvuru şartının yerine getirilmesi dava açmak için yeterlidir. Yani sigorta davalarında arabuluculuk zorunlu değildir, şu kadar ki sigorta şirketine yazılı başvuru şartı yerine getirilmiş olsun.
Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk Kuralı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 5/A hükmü uyarınca Kanunun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Arabuluculuğun zorunlu olduğu haller kapsamında detaylı bilgi edinmek için buradan diğer yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sigorta Davalarında Arabuluculuk
TTK md. 4/1-a hükmü gereğince Türk Ticaret Kanununda düzenlenen konularda çıkan uyuşmazlıklar mutlak ticari dava niteliğindedir. Sigorta hukuku, Türk Ticaret Kanunun 1401 ve devamı maddelerinde öngörülmüştür.
Yukarıda belirtilen genel bilgiler, trafik sigortasından kaynaklı uyuşmazlıkların, sigorta hükümlerinin TTK’de öngörülmesi nedeniyle mutlak ticari dava olduğu ve arabuluculuğa başvurunun dava şartı olduğu sonucuna götürmektedir. Bu yönde yargı kararları da mevcuttur.
Örneğin İzmir BAM 4. Hukuk Dairesi 2021/3162 E., 2022/96 sayılı kararında;
“…Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen mutlak ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmiştir. Ayrıca, her iki tarafın tacir ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğu davalar, nisbi ticari dava olup, nisbi ticari davalardan kaynaklanan alacak ve tazminat talepleri de, zorunlu arabulucu kapsamındadır. 7155 sayılı yasanın 18/ A-2 maddesi uyarınca dava şartı olarak ticari davalarda zorunlu arabuluculuk söz konusu olduğunda ve taraflar uyuşmazlık hakkında arabulucuya başvurmadan dava açtığında, dosya üzerinden davanın dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilmesi gerekmektedir.
…6098 Sayılı TBK’ nın 61 ve 62. maddeleri uyarınca, birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdikleri veya aynı zarardan çeşitli sebeplerden dolayı sorumlu oldukları takdirde, haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanır. Zarara neden olan aracın vereceği zararları poliçe ile teminat altına alan sigorta şirketlerinin sorumluluğu ise, TTK ile sigorta genel şartlarında düzenlenmiş olup, sigorta şirketleri, yukarıda belirtilen yasa hükümlerine göre, araç işleteni ve araç sürücüsü ile birlikte, zarar görene karşı müştereken ve müteselsilen sorumludur.
…Sigorta hükümleri TTK’da düzenlendiğinden, diğer davalı sigorta hakkındaki dava mutlak ticari dava iken, haksız fiil sorumluları olan işleten davalı hakkındaki dava, mutlak ticari dava olmadığı gibi, davalı sigorta hakkındaki dava tefrik edilerek ayrı bir esasa kayıt edilmiştir…”
şeklinde ifade ile sigorta şirketlerinin sorumluluğunun TTK’de öngörülmesi nedeniyle sigorta şirketine karşı açılacak davaların mutlak ticari dava olduğu ve arabuluculuğa başvurunun zorunlu olduğu belirtilmiştir.
ZMMS Kaynaklı Sigorta Davalarında;
Türk Ticaret Kanunu, sigorta hukukuna ilişkin genel ilke ve prensipleri düzenlemekle birlikte trafik sigortası (ZMMS) ile ilgili yasal düzenleme, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 91 ve devamı maddelerinde yer almaktadır. Trafik sigortasından kaynaklı tazminat davaları da bu hükümler çerçevesinde çözümlenmektedir. Dolayısıyla hüküm bazında yapılacak bir değerlendirme ile, özel kanun-genel kanun ilkesi çerçevesinde trafik sigortasından kaynaklı davaların Karayolları Trafik Kanununda düzenlenmesi nedeniyle TTK md. 5/A hükmünde belirtilen ticari davalarda zorunlu arabuluculuk kapsamında yer aldığı söylenemeyecektir.
Nitekim Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (örnek karar aşağıda yer almaktadır) kararlarında, karayolları motorlu araçlar zorunlu mali mesuliyet sigortası 2918 sayılı Kanun ile düzenlendiğinden karayolları motorlu araçlar zorunlu mali mesuliyet sigortacısına karşı açılacak davalar zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi olmadığını kabul etmektedir.
Sigorta Şirketine Başvuru Şartı (KTK m.97)
Yukarıda bahsedildiği üzere Karayolları Trafik Kanunundan kaynaklı sigorta davalarında arabuluculuk dava şartı olmamakla birlikte, trafik sigortasından kaynaklı uyuşmazlıklarda sigorta şirketine karşı dava açmadan önce yazılı başvuru yapılması zorunludur.
Karayolları Trafik Kanunu,
“Madde 97 – (Değişik: 14/4/2016-6704/5 md.)
Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.”
Sigorta Şirketine Başvuru Süreci Nasıl İşler?
KTK md. 97 hükmünde belirtildiği üzere sigorta şirketinden ZMMS kaynaklı tazminat taleplerinde;
- Sigorta şiretine karşı açılacak davalarda dava açmadan önce yazılı başvuru yapılacak,
- Sigorta şirketine başvurunun tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün beklenecek,
- Sigorta şirketinin başvuruya 15 gün içerisinde cevap vermemesi veya olumsuz cevap vermesi halinde dava açılabilir veya tahkim yoluna başvurulabilir.
Sigorta Davalarında Yazılı Başvuru ve Arabuluculuk Çakışıyor mu?
Sigorta hukukunda en çok tartışılan ve yargı kararlarında dahi birlik sağlanamayan konulardan biri, sigorta şirketine yapılan başvuru ile zorunlu arabuluculuk kurumunun bir arada uygulanıp uygulanmayacağıdır. Özellikle zorunlu trafik sigortasından kaynaklanan tazminat taleplerinde, bir yandan sigorta şirketine yazılı başvuru zorunluluğu bulunurken, diğer yandan dava niteliği nedeniyle arabuluculuğa başvuru şartı gündeme gelmektedir.
Yukarıda detaylı şekilde açıklandığı üzere burada dikkat edilmesi gereken temel nokta, sigorta hukukuna ilişkin başvuru şartının özel bir kanun düzenlemesine dayanmasıdır. Nitekim Karayolları Trafik Kanunu uyarınca açılacak sigorta davalarında getirilen sigorta şirketine başvuru zorunluluğu, uyuşmazlığın mahkemeye taşınmadan önce çözülmesini amaçlayan özel bir mekanizma olup, öngörülme amacı arabuluculuk müessesesi ile örtüşmektedir. Dolayısıyla Yargıtay’ın da güncel kararlarında vurgulandığı üzere uygulamada gereksiz bir usul yükü doğmaması ve uyuşmazlığın sürüncemede kalmaması bakımından, sigorta şirketine yapılan yazılı başvurunun varlığı halinde, dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa gidilmesinin gerekmediği kabul edilmektedir.
Sonuç olarak, KTK md. 97 hükmü uyarınca zorunlu olan sigorta şirketine yazılı başvuru ile arabuluculuk müessesesi arasında bir çakışma bulunmakla birlikte, Yargıtay içtihatları bu ikilemi sigorta şirketine yapılacak yazılı başvuru şartının yerine getirilmesi ile yeterli görerek çözüme kavuşturmuştur.
Yargıtay’ın Güncel Kararları Ne Diyor?
1- Arabuluculuk Yoluna Başvurulduğu Takdirde Yazılı Başvuru Zorunlu Değildir
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2023/12689 E., 2024/4378 sayılı kararında;
“…Hukuk uyuşmazlıklarının arabuluculuk yöntemi ile çözülmesi ihtiyari olmakla birlikte, 6325 sayılı Kanun’da 06.12.2018 tarihli ve 7155 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, mahkemelerin iş yükünün azaltılması için bazı tür uyuşmazlıklar için mahkemeye başvurmadan önce bir dava şartı olarak “zorunlu arabuluculuk” şartı getirilmiştir. Bu bağlamda aynı Kanun ile 6102 sayılı TTK’nın 5/A maddesi ile getirilen düzenlemede, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması bir dava şartı olarak kabul edilmiştir. Ne var ki karayolları motorlu araçlar zorunlu mali mesuliyet sigortası 2918 sayılı Kanun ile düzenlendiğinden karayolları motorlu araçlar zorunlu mali mesuliyet sigortacısına karşı açılacak davalar zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi değildir.
Somut olayda; her ne kadar mahkemece sigorta şirketine başvuru dava şartı yerine getirilmeden dava açıldığı bu durumun davanın usulden reddini intaç ettiği gerekçesiyle, 2918 sayılı yasanın 97/1 maddesi uyarınca davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiş ise de, davadan önce tarafların zorunlu olmamasına rağmen ihtiyari olarak arabuluculuk yoluna başvurdukları, bu şekilde davalı sigorta şirketinin rizikonun gerçekleştiği ve kapsamı konusunda bilgi sahibi olduğu dolayısıyla 2918 sayılı Kanun’un 97 nci maddesi ile amaçlanan durumun gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca ilk derece mahkemesince dava şartı noksanlığının giderilmiş olduğu gözetilerek işin esasının incelenmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır…”
2- Sigorta Şirketine Yazılı Başvuru Şartının Gerçekleşmesi Dava Açmak İçin Yeterlidir
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2022/2615 E., 2024/7426 sayılı kararında;
“…Karayolları Trafik Kanunu’nun 97 nci maddesi ile trafik kazası sonucu zarar gören kişilerin sigortacıya karşı dava açabilmesi için aralarında bir uyuşmazlık çıkması gerektiği şartı düzenlenmiştir. Buna göre zarar gören öncelikle tazminat taleplerini sigortacıya iletecek ve böylece uyuşmazlığı kendi aralarında çözmeye çalışacaklardır. Bu haliyle zarar görenin dava açmadan önce sigortacıya başvuru dava şartı alternatif uyuşmazlık çözüm yolu olarak önümüze çıkmaktadır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen 18/A maddesinin 18 inci fıkrasında “Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde, dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz.” ifadesi ile dava şartı olarak arabuluculuğun sınırları özel kanunlarda tahkim ve başka alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvurunun zorunlu olması ile çizilmiştir.
Bir başka deyişle tahkimin veya başka alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının zorunlu kılındığı durumlarda arabuluculuğa başvuru dava şartı olarak uygulanmayacaktır.
Bölge Adliye Mahkemesince, davalı tarafın davada haksız olduğu dolayısıyla zorunlu arabuluculuk masraflarından davalının sorumlu olacağı gerekçesiyle arabuluculuk giderlerinin davalıdan tahsiline şeklinde hüküm kurulmuş ise de yukarıda açıklandığı üzere, trafik kazası sonucu davacının tazminat taleplerini öncelikle sigortacıya ilettiği, bu haliyle dava açmadan önce sigortacıya başvuru dava şartının yerine getirildiği, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen 18/A maddesinin 18 inci fıkrasına göre artık zorunlu arabuluculuk hükümlerinin uygulanamayacağı bu itibarla yargılama gideri olarak arabuluculuk masraflarının davalıya yükletilemeyeceği gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir…”
Arabuluculuk Yapılırsa Ne Olur?
Zorunlu trafik sigortasından kaynaklı sigorta şirketine karşı açılacak davalarda hem yazılı başvuru, hem de arabuluculuk yoluna gidilmesinde bir engel yoktur. Alternatif bir örnek olarak, sadece arabulucuya başvuru yapılmış, anlaşmama tutanağı ile doğrudan dava açılmış olabilir.
Bu gibi durumlar dava açılmasında herhangi bir engel yaratmamakla birlikte, Yargıtay kararlarında belirtildiği üzere arabuluculuk başvurusu, “zorunlu arabuluculuk” kapsamına girmeyeceği için açılacak tazminat davasında yargılama gideri sayılmayacak ve arabuluculuk masrafından davalı sigorta şirketi sorumlu tutulamayacaktır.
Sigorta Davalarında Arabuluculuk Yargıtay Kararları
YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ
Esas Numarası: 2022/2982
Karar Numarası: 2024/2110
“…Dava şartları, davanın esası hakkındaki yargılamanın devamı için gerekli olan şartlar olup, davanın açılabilmesi için değil mahkemenin davanın esasına girebilmesi için aranan kamu düzeni ile ilgili zorunlu koşullardır. Bu nitelikleri gereği de eksiklik bulunması halinde tamamlanabilir olup olmadıklarına göre ve 6100 sayılı Kanun’un HMK’nın 114 ile 115 inci maddelerindeki düzenlemeler kapsamında ele alınmaları gerekir. Davanın esasına girilmesine engel olacak nitelikteki dava şartı eksiğinin giderilmesinin her zaman mümkün olduğu durumlarda, 6100 sayılı Kanun’un 115/2 nci maddesi gereği eksikliğin giderilmesi için kesin süre verilip sonucuna göre karar verilmelidir.
2918 sayılı Kanun’un 97 nci maddesi ile zorunlu mali sorumluk sigortasından faydalanmak isteyen hak sahiplerinin dava yoluna gitmeden önce sigortacıya yazılı başvuru yapması gerektiği düzenlenmiş olmakla birlikte, bu başvuru yapılmadan dava yoluna gidilmesi hâlinin dahi HMK’nın 115/2 nci maddesi gereği tamamlanabilir dava şartı olduğu Dairemiz’in yerleşik uygulamaları ile kabul edilmektedir. Bu başvurunun yapıldığı; ancak, eksik ya da usule uygun olmayan belge ile başvurulduğu savunmasının olduğu durumlarda ise, usule uygun olmadığı savunulan belgedeki eksikliğin her halükarda tamamlanabileceği açıktır.
6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu’nun “Dava şartı olarak arabuluculuk” başlığı altında düzenlenen 18/A maddesinin (18) numaralı bendinde “Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde, dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz.” hükmü yer almıştır. 2918 sayılı Kanun’un 97 nci maddesi ile zorunlu mali sorumluluk sigortasından faydalanmak isteyen hak sahiplerinin dava yoluna gitmeden önce sigortacıya yazılı başvuru yapması gerektiği dava şartı olarak düzenlenmiş olup, ayrıca arabuluculuğa gidilmesinin zorunlu olmadığı ve arabulucuya gidilmiş olmasının bir dava şartı olmadığı hususu dikkate alınarak karar verilmesi gereklidir…”
YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ
Esas Numarası: 2021/23273
Karar Numarası: 2022/901
“…Kaza tarihinde ve poliçenin düzenleme tarihinde yürürlükte bulunan 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun ‘Doğrudan Doğruya Talep ve Dava Hakkı’ başlıklı 97. maddesinde (Değişik:14/04/2016-6704/5 md.) “Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması halinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A maddesinin birinci fıkrasında; “İlgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmiş ise arabuluculuk sürecine ilişkin aşağıdaki hükümler uygulanır.” hükmü yer almaktadır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A maddesinin 18. fıkrasında ise özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde, dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmayacağı düzenlemesi yer almaktadır. Kanunun bu özel düzenlemesi karşısında dava şartı olarak zorunlu arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanma yeri bulamaz.
Somut olayda, davacı vekilinin 04/08/2020 tarihli dilekçesi ile davalı … şirketine araç hasarı ve değer kaybına ilişkin tazminat talebi için başvuruda bulunduğu, ancak davalının ödeme talebine cevap vermediği anlaşılmaktadır. Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvuru bulunduğu hallerde dava şartı olarak arabuluculuğa başvurulamayacağının düzenlemesine göre davacı vekilinin özel dava şartı olarak düzenlenen Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi kapsamında zorunlu başvuru şartını yerine getirdiği gözetilerek işin esasına girilerek karar verilmesi gerekirken davanın usulden reddine karar verilmesi doğru olmamış, hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir…”
SIKÇA SORULAN SORULAR
Sigorta davalarında arabuluculuk zorunlu mu sorusu, uygulamada en çok merak edilen konulardan biridir. Aşağıda bu konuya ilişkin olarak en sık sorulan sorulara kısa ve net cevaplar bulabilirsiniz.
Sigorta Davalarında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Hayır. Trafik sigortasından kaynaklanan uyuşmazlıklarda, sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmışsa ayrıca zorunlu arabuluculuğa başvurulması gerekmez. Güncel Yargıtay kararları da bu yöndedir. Ancak diğer sigorta davalarında somut olaya göre arabuluculuk başvurusunun dava şartı olması söz konusu olabilir.
Sigorta Şirketine Başvuru Yapmadan Dava Açılabilir mi?
Hayır. Karayolları Trafik Kanunu uyarınca, dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur. Bu başvuru yapılmadan açılan davalar, dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilebilir. Ancak arabuluculuk yoluna başvurulmuş ise, ayrıca sigorta şirketine başvuru yapmadan dava açılabilir.
Sigorta Şirketi Kaç Gün İçinde Cevap Vermek Zorundadır?
Sigorta şirketi, trafik sigortasından kaynaklı tazminat taleplerinde yapılan başvuruya 15 gün içinde cevap vermek zorundadır. Bu süre içinde cevap verilmezse, tazminat talebi zımnen reddedilmiş sayılır ve dava açılabilir.
Hem Sigorta Başvurusu Hem Arabuluculuk Gerekli mi?
Hayır. Güncel Yargıtay kararları, iki yoldan birine gidildiğinde anlaşma olmaması halinde sigorta şirketine doğrudan dava açılabileceğini kabul etmiştir.
Arabuluculuğa Gidilirse Ne Olur?
Zorunlu olmamakla birlikte sigorta şirketine karşı arabuluculuk başvurusunda bulunulduğunda, ihtiyari arabuluculuk hükümleri doğrultusunda süreç yürütülür ve anlaşma sağlanmaması halinde tekrar sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunmaya gerek kalmadan dava açılabilir. Ancak ihtiyari arabuluculuk yolunda çıkan arabuluculuk masraflarından davalı sigorta şirketi sorumlu tutulamaz.
Sigorta Davalarında Arabuluculuğa Gitmeden Açılan Dava Reddedilir mi?
Hayır. Sigorta davalarında öncesinde sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış ise arabuluculuğa gidilmediğinden bahisle dava reddedilmez. Ancak dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru şartı da sağlanmamış ve bu eksiklik sonradan da giderilmemiş ise dava usulden reddedilir.
Kasko Davalarında Arabuluculuk Zorunlu Mu?
Evet. Kaskodan kaynaklı kasko şirketine açılacak davalar, tüketici uyuşmazlığı niteliğinde olduğundan, tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk hükümleri uyarınca dava açmadan önce arabuluculuğa başvuru zorunludur.
Sigorta uyuşmazlıklarında atılacak yanlış adımlar trafik kazası nedeniyle mağdur olan kişilerin bir kez daha mağduriyet yaşamasına ve ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle süreci alanında uzman bir avukattan alacağınız hukuki destekle yönetmek önemlidir.
Randevu ve görüşme talepleriniz için bizimle buradan iletişime geçebilirsiniz.
ESKİŞEHİR AVUKAT CANSU ÖNÇLER UYANIK
