GİRİŞ
Bankalar tarafından kullandırılan tüketici kredileri kapsamında sıklıkla kredi borçlusuna kredi hayat sigortası poliçesi düzenlenmesi önerilmekte, hatta uygulamada çoğu zaman bu sigorta kredi kullandırmanın zorunlu bir unsuruymuş gibi sunulmakta, tüketiciye seçim hakkı dahi tanınmamaktadır. Hatta kredi sözleşmesi yapılırken hayat sigortası yaptırılması halinde kredi taksit tutarlarının indirimli ödenmesi imkanı tanınmaktadır. Oysa kredi borcunun vefat riskine karşı teminat altına alınmasını amaçlayan bu sigorta türü, hukuken tüketicinin serbest iradesi ile yapacağı seçime bağlıdır. Bunun yanında, kredi borcunun planlanan vadesinden önce kapatılması veya yeniden yapılandırılması gibi durumlarda, kredi hayat sigorta poliçesi kapsamında peşin tahsil edilen primlerin kullanılmayan süreye isabet eden kısmının iadesi meselesi de sıklıkla uyuşmazlık konusu olmaktadır. Bu yazımızda kredi kapsamında yapılan hayat sigortalarının hukuki niteliği ile kredi hayat sigortası iadesi talebinin hukuki dayanakları ele alınacaktır.
Kredi Hayat Sigortası Nedir?
Hayat Sigortası, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1487 hükmünde öngörülmüştür.
“MADDE 1487-(1)Hayat sigortası ile sigortacı, belli bir prim karşılığında, sigorta ettirene veya onun belirlediği kişiye, sigortalının ölümü veya hayatta kalması hâlinde, sigorta bedelini ödemeyi üstlenir…”
Kredi hayat sigortası ile kredi borçlusunun vefatı halinde kalan kredi borcunun sigorta şirketi tarafından alacaklı bankaya ödenmesi garanti altına alınmaktadır. Kredi hayat sigortası poliçesi ile vefat, kaza sonucu daimi maluliyet, hastalık sonucu daimi maluliyet teminat altına alınabilir.
Bankalar açısından kredi vermenin riskini azaltan bu uygulama, çoğu zaman kredi kullanımı sırasında tüketicilere zorunluymuş gibi sunulmakta, sigorta yaptırıp yaptırmama hususunda tüketiciye seçimlik hak verilmemektedir. Oysa yasa gereği kredi kullanan kişinin hayat sigortası yaptırma zorunluluğu bulunmamaktadır. Tüketici dilerse bankanın önerdiği veya başka bir sigorta şirketinden kredi hayat sigortası poliçesi düzenleyebilir, dilerse hayat sigortası yaptırmadan kredi kullanabilir.
Kredi Hayat Sigortası İptal Edilebilir Mi?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1489 hükmünde öngörüldüğü üzere sigortalının sigortacının kendisine cayma hakkını kullanabileceğini bildirmesinden itibaren 15 gün içinde sözleşmeden cayma hakkı bulunmaktadır. Sigorta şirketi tarafından cayma hakkına ilişkin bilgilendirme yapılmamışsa cayma hakkı ilk primin ödenmesinden 1 ay sonra sona erer.
Bununla birlikte kredi hayat sigortasının iptal edildiği ancak kredi borcunun devam ettiği durumlarda bankalar, kredi riskini güvence altına almak amacıyla tüketiciden yeniden hayat sigortası yapılmasını talep edebilmektedir. Bu nedenle uygulamada poliçenin iptali talep edildiğinde bankalar çoğu zaman kredi teminat yapısını gerekçe göstererek çeşitli işlemler talep edebilmektedir.
Tüketicinin kredi hayat sigortasını başka bir sigorta şirketi veya sigorta aracısı yoluyla yaptırmak istediği takdirde, istenen teminatlar ile süre şartlarını sağlayan ve “dain-i mürtehin”i kredi kuruluşu olacak şekilde düzenlenen yeni poliçeyi mevcut poliçenin başlangıç tarihinden itibaren 1 ay içinde kredi kuruluşuna ibraz etmesi gerekmektedir. Bu durumda bankanın anlaşmalı olduğu kredi kuruluşu tarafından düzenlenen kredi hayat sigortası poliçesi başlangıç tarihinden itibaren iptal edilerek ödenen primler tüketiciye iade edilir.
Aynı koşulların sağlanması kaydıyla yukarıda belirtilen 1 aylık sürenin geçmesinden sonra yapılacak iptal taleplerinde yıllık poliçelerde gün esası, uzun süreli poliçelerde ise ayrılma (iştira) değeri ödenir.
Kredi hayat sigortasının iptaline ilişkin yukarıda belirtilen tüm bu hususlar, poliçenin yenilendiği dönemde de aynı şartlarla geçerlidir.
Ancak kredi borcunun erken kapatılması, yeniden yapılandırılması veya kredi ilişkisinin sona ermesi durumlarında hayat sigortasının devam etmesi için ortada hukuki bir sebep kalmamaktadır. Bu durumda hayat sigortasının iptal edilmesi ve kullanılmayan süreye ilişkin primin tüketiciye iade edilmesi gerekmektedir.
Kredi Erken Kapatıldığında Hayat Sigortası Ne Olur?
Bankaların yönlendirmesiyle kredi süresince yenilenmek üzere düzenlenen hayat sigortası poliçelerinde prim genellikle peşin olarak tahsil edilmektedir. Ancak kredi borcunun tüketiciler tarafından erken kapatılması durumunda sigorta altına alınan risk de fiilen sona ermiş olur.
Uygulamada kredi ilişkisi genellikle:
- Kredinin erken kapatılması,
- Yeniden yapılandırma yapılması,
- Kredinin başka bankaya taşınması,
gibi sebeplerle sona ermektedir. Bu durumda kredinin kapatılması ile sigorta şirketi tarafından kullanılmayan süreye ait primin tüketiciye iade edilmesi gerekmektedir.
Bankalar Hayat Sigortası İadesini Kendiliğinden Yapıyor Mu?
Uygulamada çoğu banka veya sigorta şirketi, kredi kapatıldıktan sonra kredi hayat sigortası priminin kalan kısmını otomatik olarak iade etmemektedir. Bu nedenle kredi hayat sigortası iadesi için tüketicinin ilgili bankaya veya sigorta şirketine başvuru yapması gerekebilmektedir.
Başvuruya rağmen iade yapılmazsa tüketici kredi hayat sigortası iadesi için;
- Sigorta Tahkim Komisyonu,
- Uyuşmazlık değerine göre Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi,
yollarına başvurulabilir.
Yargıtay yerleşik içtihatlarında, krediye bağlı hayat sigortalarının kredi ilişkisine bağlı bir teminat olduğu kabul edilmekte; dolayısıyla herhangi bir nedenle kredi ilişkisinin sona ermesi halinde hayat sigortasının da bu durum çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Kredi Hayat Sigortası İadesi Yargıtay Kararları
YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ
Esas Numarası: 2022/2657
Karar Numarası: 2022/4869
“…Davacı, davalının bankadan kredi çektiğini, erken kapama nedeniyle ödemiş olduğu hayat sigorta ücretinin iadesi için hakem heyetine başvuruda bulunduğunu, hakem heyetinin yeterli araştırma ve inceleme yapmaksızın karar verdiğini, Talaş Tüketici Hakem Heyetinin 14/04/2021 tarih ve 040120210001239 sayılı kararının iptalinin gerektiğini belirterek Talaş Tüketici Hakem Heyetinin 14/04/2021 tarih ve 040120210001239 sayılı kararının iptaline karar verilmesi talep etmiştir.
Davalı, davacı bankadan kredi kullandığını, bu krediye ilişkin 3.675,76-TL hayat sigortası adı altında ücret tahsil edildiğini, kredisini erken kapattığını, krediyi 44 gün sonra kapatması nedeniyle sigorta bedelinin iadesini talep ettiğini, ancak bankanın sadece 1.368,46-TL ödeme yaptığını, bakiye bedelin ödenmesine ilişkin hakem heyeti kararının yerinde olduğunu savunarak davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece, 6502 sayılı Yasa’nın 38. Maddesi “Tüketicinin yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla açık talebi olmaksızın kredi ile ilgili sigorta yaptırılamaz. Tüketicinin sigorta yaptırmak istemesi hâlinde, istediği sigorta şirketinden sağladığı teminat, konut finansmanı kuruluşu tarafından kabul edilmek zorundadır. Bu sigortanın kredi konusuyla, meblağ sigortalarında kalan borç tutarıyla ve vadesiyle uyumlu olması gerekir.” şeklindeki düzenlemeyi içerdiği, davalı tüketicinin 22/12/2020 tarihinde 37 ay vadeli 69.444,00 TL ihtiyaç kredisi kullandığı, bu krediye istinaden kendisinden 3.675,76 TL tahsil edildiği, tüketicinin 04/02/2021 tarihinde kredisini kapattığı, tüketicinin fayda sağladığı dönem için ödemesi gereken sigorta bedelinin 3.675,76/37×1,5=149,01 TL olduğu, tüketiciden 2.158,29 TL fazladan alındığı ve bu bedelin iadesi gerektiği gerekçesiyle davanın reddine, hakem heyeti kararının onanmasına karar verilmiştir…”
ESKİŞEHİR AVUKAT CANSU ÖNÇLER UYANIK
