Home office çalışan işçilerin hak ve yükümlülükleri, 4857 sayılı İş Kanununda “uzaktan çalışma” başlığı ile düzenlenmiş olup, evden çalışma sistemi özellikle pandemi dönemi ile birlikte iş hayatında geniş yer tutmaya başlamıştır. Home office çalışan işçinin hakları ve bu yazıda emsal Yargıtay kararlarından hareketle fazla mesai özelinde incelenmiştir.
Home Office (Uzaktan Çalışma) Nedir?
Uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.
Home office çalışan işçinin iş sözleşmesi yazılı olmak ve sözleşmede işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer almak zorundadır.
Sonradan Home Office Çalışmaya Geçilebilir Mi?
10.03.2021 tarihinde yayımlanan Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, beliren ihtiyaçlar doğrultusunda home office çalışmanın koşul ve esaslarını detaylı şekilde düzenlemiştir.
Yönetmeliğin 14. maddesine göre, halihazırda işyerinde çalışan işçinin iş sözleşmesi, işçinin ve işverenin anlaşması halinde, uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir.
İşçinin, uzaktan çalışma yapma talebi ile ilgili hususlar aşağıdadır:
- Talep yazılı olarak yapılır.
- Talep iş yerinde belirlenen usul doğrultusunda işverence değerlendirilir.
- Talep değerlendirilirken, işin ve işçinin niteliği gereği uzaktan çalışmaya uygunluğu ile işverence belirlenecek diğer kıstaslar kullanılır.
Talebe ilişkin değerlendirme sonucunun 30 gün içinde işçiye talebin yapıldığı usulle bildirilmesi esastır. Talebin işveren tarafından kabul edilmesi halinde yasanın aradığı usul ve esaslara göre yeni bir sözleşme yapılır.
Fazla Mesai Nedir?
Fazla mesai, ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle İş Kanununda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının %50 yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Fazla mesai yaptırabilmesi için işverenin kural olarak işçinin yazılı onayını alması şarttır. Yazılı onay, iş sözleşmesinin akdi sırasında veya sonradan alınabilir. Fazla mesai yapmak için yazılı onay vermiş olan işçi, en az 30 gün önceden yazılı olarak işverene bildirerek verdiği onayı sonradan geri alabilir.
Home Office Çalışan İşçi Fazla Mesai Yapar Mı?
Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilir. Mevzuatta öngörülen sınırlamalara bağlı kalmak koşuluyla taraflarca çalışma saatlerinde değişiklik yapılabilir. Home office çalışma sisteminde fazla mesai, işverenin yazılı talebi üzerine, işçinin kabulü ile mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılır.
Peki uzaktan çalışmaya dair iş sözleşmesinde çalışma saatlerinin belirlenmemesi halinde işçinin fazla mesai yaptığı nasıl tespit edilir?
Home Office Çalışan İşçi Fazla Mesai İsteyebilir Mi?
Yukarıda belirtildiği üzere home office çalışan işçi de fazla mesai yapabilir. Ancak bunun için yazılı iş sözleşmesinde çalışma saatlerinin belirli olması ve işçinin bu sürelerin dışında da mesai yapması gerekmektedir.
Uzaktan Çalışmada Mesai Saatleri Belirsizse;
- İşçi ile aynı koşullarla çalışan aynı düzeydeki diğer işçilerin giriş–çıkış saati belirli mi?
- İşveren tarafından mail veya başka yolla ilan edilmiş bir çalışma zaman çizelgesi var mı?
- İşveren tarafından home office çalışan işçinin çalışma saatlerine ilişkin denetim var mı?
Bu soruların yanıtları bize işçinin mesai saatlerinin belirlenmesinin ve buna bağlı olarak fazla mesaisinin bulunup bulunmadığının tespitini sağlayacaktır.
⚠️ Çalışma süresi belirlenemeyen home office çalışan işçinin fazla mesai yaptığının ispatı güçtür. Zira Yargıtay böyle durumlarda işçinin esnek çalışma modeliyle ve sonuç odaklı (eser sözleşmesi benzeri) bir çalışma sistemi ile çalıştığını, mesai saatlerini kendinin belirlediğini, dolayısıyla fazla mesaiden söz edilmeyeceğini kabul etmektedir.
Her Home Office Çalışan Fazla Mesai İsteyemez Diye Bir Şey Yok!
İş sözleşmesinde mesai saatleri belirli olmayan home office çalışan işçi belli durumlarda fazla mesai ücreti talep edebilir. Eğer işçi;
- İşverenden saat talimatı alıyorsa,
- Çalışmaya dair online takip sistemi varsa (VPN, log, ticket, mail saati vs.),
- İş toplantıları iş yerinde belirlenen genel mesai saatlerini aşıyorsa,
- İşveren fiilen fazla çalışmayı biliyor veya talep ediyorsa,
mahkemede fazla çalışma yaptığını iddia ve ispat edebilir durumda olacaktır.
GÜNCEL YARGI UYGULAMASI
İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 24. HUKUK DAİRESİ
Esas Numarası: 2020/1192
Karar Numarası: 2024/42
Karar Tarihi: 25.01.2024
“Davacı E. A. vekili dava dilekçesinde özetle; davalı I. A. İ. Ç. Ltd. Şti. Aleyline, davacının 25/10/2010 tarihinde dayalı işyerinde yazılım geliştirme uzmanı olarak çalışmaya başladığı, 17 günlük yıllık izin alacağı bulunduğu, davacının 2014 Temmuz ve Ağustos aylarından toplam yol parası ile internet ücretinin ödenmediği, işe girdiği tarihten itibaren 2014 yılının başına kadar işlerin yoğunluğu nedeniyle davacının her hafta en az 12 saat fazla çalışma yaptığı, fazla çalışma bedellerinin ödenmediği, 2014 yılı Mayıs ayından iş akdinin sonlandığı tarihe kadar davacının rızası ve bilgisi dışında ücretinin eksik ödendiği, davalı işverenin davacıya 2014 yılından itibaren baskı uyguladığı, davacının yapması gereken projeleri başkalarına dağıttığı, davacının çalışma azmini kinci davranışlarda bulunduğu, davacıya bozuk ve arızalı telefon ve bilgisayar gönderdiği, atılan mailler ile davacının çalışma ve fedakarlıklarının küçümsendiği, yıldırma politikası niteliğindeki bu hareketlerle davacıya mobbing uygulandığı, davalı işverenin 2014 Haziran ayından itibaren davacıya yeni bir iş ve proje vermediği, davacının bu tarihten sonra sadece elindeki projeleri bitirdiği, bu nedenlerle davacının iş aledini İş Kanunu’na göre haklı sebeple 12/09/2014 tarihinde feshettiği iddia edilerek kıdem tazminatı, masraflar, yıllık izin ücreti ile fazla çalışma ücreti alacaklarının davandan tahsili talep ve dava olunmuştur.
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının 25/10/2010 tarihinde yazılım geliştirme uzmanı olarak işe başladığı, 12/09/2014 tarihinde yolladığı ihtarname ile iş akdini haksız yere feshettiği, davacının iddia ettiği haklı nedenle fesih sebebini 12/09/2014 tarihinde gönderdiği ihtarname ile öğrendiği, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 26 maddesine göre fiili öğrendiği günleri başlayarak 6 iş günü içinde davasını açmadığından hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddi gerektiği, fazla çalışma, yıllık izin ve masraf taleplerinin yersiz olduğu savunularak davanın reddi talep edilmiştir.
GEREKÇE :
Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının davaya konu işçilik alacaklarına hak kazanıp kazanmadığı noktalarında toplanmaktadır.
Davacı- karşı davalı vekilinin istinaf başvurusu yönünden yapılan inceleme neticesinde, Davacı, iş akdinin fazla mesai ücretinin ödenmemesi ve mobing uygulanması nedeniyle feshettiğini beyanla işçi alacakları ve tazminatlarının tahsilini talep etmiştir.
Tanık beyanları ve dosya kapsamından davacının evde çalıştığı, dolayısıyla çalışmalarını kendisinin belirlediği, herhangi bir saate bağlı olmasızın bir çalışması olduğu anlaşılmaktadır. Yerleşik Yargıtay kararlarında home ofis sistemi ile çalışan işçinin, çalışma saatlerini kendisinin belirlediği ve fazla mesai alacağı isteyemeyeceği kabul edilmekte olup, fazla mesai ücreti ödenmediği için iş akdini feshettiğini iddia eden davacının fazla mesai alacağının olmadığı dolayısıyla da kıdem tazminatına hak kazanmadığı,
Diğer yandan davacı, davalının mobbing yaptığını iddia etmiştir. Davacıya mobbing uygulandığına dair dosyada somut bilgi ya da belge bulunmamaktadır.
Dosya kapsamı değerlendirildiğinde davacının yıllık izin alacağının olduğu, davacı tarafından yapılan ve davalı tarafından ödenen masraflara ilişkin delilin dosyada bulunmadığı görülmekle, masraf alacağının bulunmadığı, davalının karşı dava ile ilgili harçlarını yatırmış olması ve davacı-karşı davalının haklı bir sebep olmadan iş akdini feshettiği hususları değerlendirildiğinde ihbar tazminatına hak kazandığı, bunun dışındaki avans alacağına ilişkin ödeme belgesi sunulmadığından talebinin reddinin gerektiği, böylelikle tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, ilk derece mahkemesinin objektif, dosyadaki verilerle çelişmeyen tespitlerine, kararın dayandığı deliller, delillerin takdiri, karar gerekçesine göre istinaf başvuru nedenleriyle sınırlı olarak ve kamu düzeni kapsamında yapılan inceleme sonucunda, yerinde bulunmayan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilerek…” şeklinde gerekçesi ile, yerleşik Yargıtay kararlarında evden çalışan işçinin mesai saatlerinin kendinin belirlediğinin kabul edildiği, bunun aksinin ispat yükünün işçide olduğu vurgulanmaktadır.
ESKİŞEHİR AVUKAT CANSU ÖNÇLER UYANIK
